NHÀ THƠ THỦY ĐỊA TỶ

Có nhà phê bình gọi Nguyễn Duy là “thi sĩ thảo dân”. Có người gọi Thơ Nguyễn Duy là “ca dao hiện đại”. Đó là những cái tên sang trọng. Và đều đúng và hay cả. Nhưng hôm nay, giáp Tết âm lịch, tôi chỉ muốn gọi anh bạn Nguyễn Duy nhà thơ tôi rất tâm đắc bằng cái tên của Kinh Dịch: Nhà thơ Thủy Địa Tỷ.

ĐIỀU KHÔNG NÓI RA

Học Dịch, phải biết học những điều mà Dịch không nói ra. Trong một quẻ Dịch, những điều không nói ra ấy thể hiện bằng tượng, biểu tượng, bằng vạch âm dương gọi là hào, và bằng rất nhiều hình thức khác.

ƯU THẾ HÀ LẠC

Tôi vừa kết thúc bài giảng cuối cùng về Tám chữ Hà Lạc tại một Câu lạc bộ Kinh Dịch. Tôi nói với học viên mấy điều tổng kết được về những ưu thế của phép toán Hà Lạc, môn toán dự đoán về đời người.

CHỚ ÔM CHÂN CẦU MÀ ĐỢI

Đọc báo biết những chuyện bà con mình bị lừa đảo mà sốt ruột. Thấy người vay nợ với lãi suất cao có nhà cửa đàng hoàng, tiền tiêu vung vãi, tưởng bở, vơ vét của cải bán tống bán tháo cho vay.

NGỌT NGÀO MÀ TỚI

Trong 64 quẻ Dịch, có quẻ thứ 19 mang tên Địa Trạch Lâm.

Địa là Đất. Trạch là Đầm (hồ). Tượng quẻ là Đất ở phía trên, Đầm (hồ) ở dưới, đầm hồ có đất bao bọc nên rộng lớn, tươi vui, ta hình dung như đầm Sen ở TP. Hồ Chí Minh, hồ Gươm, hồ Tây ở Hà Nội, nên tên quẻ là Lâm.

SẤM NỔ ĐẤT VANG

Lễ kết thúc Đại hội thể thao Olympic London 2012 sáng 13-8-2012 (giờ Việt Nam) diễn ra với kịch bản hào hứng và đầy bất ngờ, đầy lôi cuốn, khiến cho người có tuổi như tôi (trước màn ảnh) cũng phải chìm đắm trong màu sắc, nhịp điệu, âm thanh, và luôn có cảm giác bùng nổ của một vở diễn tài tình.

SÓNG GIÓ BỀN LÂU

Chuyện thời sự giải cứu Cụ Rùa hồ Gươm làm cho tôi nhớ đến quẻ Lôi Phong Hằng trong Kinh Dịch.

Lôi là Sấm, Phong là Gió. Quẻ lấy tượng Sấm và Gió thường đi với nhau để nói về hiện tượng Dài lâu, Vững bền trong trời đất.

HÚC VÀO BỜ GIẬU

Kinh Dịch có quẻ số 34 mang tên Lôi Thiên Đại tráng. Lôi là Sấm. Thiên là Trời. Sấm vang động ở trên trời, tiếng rất lớn, vang rất xa, khí dương đang lên, khí âm đang suy, nên Đại tráng là ý chí lớn mạnh.

NĂM TIỂU NHÂN LÀM BIẾN MỘT QUÂN TỬ

Số báo trước, chúng tôi nói chuyện quẻ Quải: 5 quân tử quyết trừ 1 tiểu nhân. Bây giờ xin kể tiếp quẻ Bác: 5 tiểu nhân làm biến 1 quân tử. Tên đầy đủ là Sơn Địa Bác. Tượng quẻ là Núi ở trên, Đất ở dưới.

Quẻ có 1 hào dương ở trên cùng, tượng cho 1 quân tử; 5 hào âm ở dưới tượng cho 5 tiểu nhân. Quẻ thuộc thời âm thịnh dương suy, 5 âm đang tiến lên uy hiếp và thay thế 1 dương.

NĂM QUÂN TỬ DIỆT MỘT TIỂU NHÂN

Trong cuộc sống không bao giờ hết tiểu nhân. Có thiện thì có ác. Cũng như trong vũ trụ có âm có dương, có tiểu nhân mới có quân tử. Trong 64 quẻ Dịch có quẻ 5 tiểu nhân làm hao mòn 1 quân tử, đó là quẻ Sơn Địa Bác. Lại có quẻ 5 quân tử diệt 1 tiểu nhân, đó là quẻ Trạch Thiên Quải.

CHUYỆN QUẺ VỊ TẾ

LĐCT số 42 ra ngày 28-30.10.2011, tôi nhân có thất bại nặng của đội bóng Manchester United (Ngoại hạng Anh) danh tiếng trước đội bóng cùng thành phố Manchester City, lấy quẻ Thủy Hỏa Ký Tế trong Kinh Dịch ra bàn.

Nay thì chính tôi cùng bạn bè hâm mộ môn bóng đá đang phải hứng chịu một trận thua của U23 Việt Nam trước U23 Indonesia trong trận bán kết bóng đá ngày 19.11 vừa qua tại SEA Games 26.

QUẺ PHỤC THỜI A CÒNG

Tôi có ông bạn trẻ sinh ngày 22 tháng 12 năm 1950, đúng ngày Giữa Đông, nhờ tôi làm bài Hà Lạc cho để coi mệnh ông thế nào. Tôi hỏi giờ sinh, bấm máy một lúc, kêu lên: Anh được quẻ Địa Lôi Phục, thảo nào quay trở về tít tắp ngàn xưa viết chuyện lịch sử.

Địa Lôi Phục có tượng là Sấm hồi sinh trong Đất. Khí Dương sau một thời suy tàn, nay bắt đầu hồi sinh phát triển, làm cho muôn vật tốt tươi. Phục là trở lại, hồi phục, trở về với những cái tốt đẹp, trở về với quê hương, với quá khứ...

NGÀY IM LẶNG

Đối với giới nghiên cứu Kinh Dịch chúng tôi, mỗi năm có một ngày như thế, tạm gọi tên là Ngày im lặng. Đó là ngày Giữa Đông (Đông chí). Năm nay, ngày ấy là ngày 22-12-2009, tức ngày 7, tháng 11, năm Kỷ Sửu.

Theo luật trời đất, mọi vật trong tự nhiên diễn biến theo từng chu kỳ nhất định, lấy diễn biến thay thế nhau của khí âm dương làm chuẩn. Hễ cái gì phát triển đến cực thịnh thì bắt đầu phản lại và sang thời suy. Cái gì cực suy thì bắt đầu phục hồi và sang thời thịnh. Từ thiên nhiên đến xã hội, tổng thể đến cá thể, không sự vật gì thoát ra khỏi luật tuần hoàn phản phục như thế.

CHUYỆN QUẺ PHỤC (3)

Phục nghĩa là trở lại. Hàm nghĩa trở lại với quá khứ, kẻ lữ hành trở lại với quê hương, kẻ chia tay nhau trở lại với tình bạn… Ở đời có biết bao lần quay đầu trở lại là bấy nhiêu lần nhớ đến quẻ Địa Lôi Phục, nhờ quẻ Phục mà tìm thấy niềm vui, lẽ sống. Tác giả Nguyễn Khôi trong “Cổ Pháp cố sự” là một người như thế.

CHUYỆN QUẺ PHỤC (2)

Tuần trước, tôi kể chuyện quẻ Địa Lôi Phục có nhấn cái ý “im lặng cho khí Dương sinh”, có bạn đọc hiểu nhầm, cho là tôi cổ động cho sự im lặng trong thời thế còn đầy rẫy những hiểm họa này. Không! Đây là cái im lặng trong lúc khí Dương mới sinh, không phải cái im lặng dửng dưng bất kỳ trước mọi biến động. Trái lại, quẻ Địa Lôi Phục dạy rằng: vào thời quẻ Phục, bạn bè đông, vận may tới, hành động việc gì cũng có lợi.

CHUYỆN QUẺ KHÔN (3)

Nhà thơ Cao Bá Quát (1809-1854) một hôm xem truyện Tàu, gặp một chuyện rất hay, rất lạ, viết nhanh một bài thơ ghi lại cảm xúc của mình.

Đời nhà Tống có ông Triệu Thanh Hiến, khi được bổ làm Trấn thủ đất Thục (tỉnh Tứ Xuyên ngày nay), ông chỉ dắt theo một con ngựa, hành trang chỉ một cây đàn, một chim hạc, đi một mình, không gia đình, không gia nhân, trèo non lội suối đi nhận nhiệm vụ trông coi dân, làm việc nước. Khi làm quan chỉ nhận lương, không nhận bổng lộc nào thêm. Một nhân vật như thế, ngày xưa ở nước Tàu, quả thật là hiếm có. Các đời sau này, và đời bây giờ, lại càng hiếm.

CẢNH SÁT RỒNG BAY

Ngày 2 tháng 9 vừa qua, tôi có dịp trò chuyện với một nhóm chiến sĩ, sĩ quan và phi công thuộc ngành cảnh sát biển. Cái tên nghe còn lạ tai, vì những ngày gần đây, những chuyện thời sự biển đảo mới sôi nổi trong nhân dân.

CHUYỆN QUẺ CÀN (2)

Chúng ta đã biết, tượng quẻ Càn là Trời. Tượng quẻ Càn đi vào thơ Việt như thế nào, tôi mời bạn thưởng thức hương vị cảm xúc quẻ Càn trong bài thơ “Cái cối xay” của nhà thơ Lê Thánh Tông (1442-1497):

CHUYỆN QUẺ CÀN (3)

Càn có bốn đức lớn: Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh.

Thời Càn là thời của sự lớn mạnh, khởi động theo đạo Trời, dẫn dắt muôn loài. Chúng tôi đã kể chuyện quẻ Càn (tên đầy đủ là Thuần Càn) để lại dấu ấn minh triết trong ca dao, tục ngữ Việt, trong thơ Việt (xin xem Lao Động cuối tuần số 31 ra ngày 11-8-2011).

CÂY TRE THẦN

Thời Bắc thuộc, sau khi bị tước đoạt hết các tài sản tinh thần bằng văn bản, trong đó có cả Kinh Dịch, người Việt ta có cách lưu giữ lại Kinh Dịch thông qua hiện vật (ví dụ trống đồng), phong tục lối sống, truyện cổ tích và dân ca tục ngữ.

Quẻ Thủy Trạch Tiết là một ví dụ sống động.